De krijgervrouwen van Oekraïnes ondergrondse verzet

Gedurende enkele maanden vorig jaar voerde een Oekraïense huisvrouw van 35 jaar, eenzaam in een huwelijk dat bekoeld was, WhatsApp-gesprekken met een Tsjetsjeense commandant, Achmad, gelegerd ergens in Oekraïnes bezette zuiden. Ze schreven over hun dagen, hun teleurstellingen, wat ze zouden willen doen als de oorlog voorbij was. Ze vroeg naar het front. Hij vertelde.

"Stuur me een foto," zei ze. "Ik wil je leven zien."

Op een middag voldeed hij daaraan – een foto genomen in de kazerne, van hemzelf en een andere soldaat die naar de camera grijnzen. Achter hen, tegen de muur gespeld, een kaart van het compound met de positie van de eenheid.

De huisvrouw bestond niet. "Zij" was een middelbare officier genaamd Serhiy, werkzaam voor Oekraïnes directie militaire inlichtingen, onderdeel van een gericht traject om geheimen uit de mannen te onttrekken die zijn land bezet hielden.

"Serhiy was geweldig in flirten," vertelde zijn commandant me. "Jongens uit ons team begonnen hem om datingadvies te vragen." Kort nadat Achmad die foto stuurde, werden de coördinaten die deze onthulde getroffen door een Oekraïnse drone.

Oekraïnes verzet leeft nog, en is dodelijker dan ooit. Maar het is dramatisch veranderd sinds de vroege dagen. Een man die ik Dmytro zal noemen (hij vroeg anonimiteit om veiligheidsredenen) dient sinds de eerste dagen van de full-scale invasie bij een verzetscel in bezet Cherson. "We namen toen waanzinnige risico's," zei hij me. "Niemand dacht dat de Russen hier lang zouden blijven." Partizanencellen ontstonden organisch – mensen die elkaar kenden, soms voormalig militair, improviseerend terwijl ze gingen. Symbolische daden van verzet gebeurden dagelijks. Oekraïners hiezen hun vlag en blaarderden patriottische liederen in het openbaar. Het beeld van een oma die zonnebloempitjes in de hand van een Russische paratroeper drukte – "zodat zonnebloemen hier groeien als je doodgaat" – reisde over de hele wereld.

Naarmate duidelijk werd dat de Russen van plan waren te blijven, vervagde zulke open ongehoorzaamheid. Vandaag de dag kan steun voor Oekraïne uiten in Russisch-bezette gebieden je een bezoek aan "de kelder" opleveren, een eufemisme voor Russische torturakamers. Dmytro beschreef Ruslands onderdrukking als een soort machine: "Het kost tijd om aan de gang te komen, dan heeft het zijn eigen momentum." Cameratoezicht in hoge resolutie bedekt nu stadsentra, en verhoren zijn een kenmerk van het dagelijks leven. Verzetsleiders uit Marioepol schatten dat bijna de helft van de volwassen bevolking daar door de Russische veiligheidsdienst is onderworpen aan polygrafie.

Zelfs vredige daden kunnen uiterst repressief tegemoet worden gezien. In 2022 en 2023 hebben bezettingskrachten in Marioepol de kleuren blauw en geel effectief verboden. Inwoners beschrijven het ontvangen van hulppakketten, inclusief schoolbenodigdheden, met blauwe en gele stiften eruit gerukt. Vandaag is Ruslands camerazintuignet verfijnd genoeg om individuen blok per blok te volgen, gemaskerd of niet. Petro Andriushchenko ontsnapte aan Marioepol en coördineert nu een cel die daar nog steeds actief is. "Pro-Oekraïense graffiti kan je doden," vertelde hij me. "Zelfs gemaskerd kunnen je bewegingen achteruit getraceerd worden om te vinden waar je woont."

De soort symbolisch verzet dat eens door het grote publiek werd gevoerd, is nu vervangen door inlichtingenwerk, uitgevoerd door serieuze operatoren. Geleid door handlers in onbezet Oekraïne, helpen deze agenten doelwitten te identificeren, coördinaten te verifiëren en deze door te geven aan het Oekraïnse leger. De locatie van Achmads kazerne, hoewel onthuld door online bedrog, werd vrijwel zeker bevestigd door een agent ter plaatse. Het resultaat is een beweging die stilstiller en dodelijker is geworden. Het voedt nu de "middelbare-slag"-campagne – een aanhoudend droneoffensief tegen doelen diep in de bezette gebieden.