Radarsatelliten: spionage uit private hand

In het souterrain van een onopvallend kantoorgebouw staan de glimmende dozen die Europa onafhankelijk moeten maken in de ruimte: kleine satellieten, slechts honderd kilogram zwaar. Zonnepanelen aan de buitenkant, kabels en printplaten erin. Een stukje verderop in de gang staan de kisten waarmee de satellieten later naar Amerika worden vervoerd, van waaruit ze in de ruimte worden gelanceerd.

Hier in het Finse Espoo dicht bij Helsinki produceert het bedrijf Iceye jaarlijks ongeveer vijftig satellieten, binnenkort moet dat aantal verdubbeld worden. Iceye groeit snel, voortdurend worden nieuwe contracten met legereenheden uit heel Europa afgesloten.

De inzetstelling van de satellieten is flexibel, ze kunnen bestuurd worden. Op dit moment zijn de meeste boven Oekraïne actief, zegt een medewerker van het bedrijf. 72 satellieten zijn momenteel in gebruik, minstens zestig meer zullen volgen tot 2027. Met radartechnologie tasten zij de aarde af, wat onafhankelijk van wolken of daglicht werkt. Uit de gegevens ontstaan dan afbeeldingen en met behulp van kunstmatige intelligentie worden ze geïnterpreteerd. Klanten kunnen de gegevens kopen, van grensbewaking tot troepenverplaatsingen tot natuurrampen, vrijwel in real-time.

Oorspronkelijk werden de minisatellieten ontwikkeld voor observatie van arctisch ijs, vandaar de naam van het bedrijf. Met het radar met synthetische apertuur (SAR) kunnen veranderingen in de ijslaag gedetailleerd worden waargenomen. Dat was echter nog niet het grote doorbraak. Die vond plaats met de Russische invasie van Oekraïne ruim vier jaar geleden.

Sinds dien registreert het bedrijf enorme groeipercentages. De omzet bedroeg vorig jaar 250 miljoen euro, voor dit jaar wordt een verdubbeling verwacht. De winst bedroeg meer dan honderd miljoen euro. En meer dan anderhalf miljard euro aan bestellingen staat in de rij. Het aantal werknemers is dit jaar met ongeveer 400 gegroeid tot ongeveer duizend. Het grootste probleem is momenteel het vinden van goed personeel, zegt een medewerker.

Het bedrijf werd opgericht door Pekka Laurila en Rafał Modrzewski, een Fin en een Pool. Laatstgenoemde was Erasmus-student in Finland. Volgens de oprichters moet het bedrijf het 'oog van de hele wereld' worden. Het doel is dus om in real-time objectieve gegevens uit alle hoeken van de aarde te kunnen leveren.

In het kleine Finland zorgt dit succesverhaal voor opzien. Het land kampt economisch; jaren hebben er geen echt economisch groei plaatsgevonden, veel bedrijven ontslaan mensen in plaats van aan te nemen. Iceye wordt in het land al vergeleken met Nokia, dat bedrijf dat eens de wereldwijd mobiele telefoonmarkt domineerde.

Iceye biedt intussen een 'cel' aan. Dit is een soort container die de kopers krijgen. Daarin bevindt zich zoiets als een kleine satellietcommandocentrale. Daar arriveren de ruwegegevens, worden omgezet in afbeeldingen en geclassificeerd, zodat afzonderlijke objecten – bijvoorbeeld tanks en schepen – kunnen worden gevolgd. Tactische eenheden kunnen daarmee, zo adverteert het bedrijf, vrijwel in real-time en zonder gespecialiseerd personeel direct gebruik maken van ruimteverkenning.

De software ontwikkelt het bedrijf zelf. AI wordt 'overal' gebruikt, zegt een medewerker. Bijvoorbeeld bij satellietoperaties, de reeksvolgorde van de gegevens en de interpretatie daarvan. Alle opnamen worden opgeslagen, zodat ook langetermijnveranderingen bijvoorbeeld in geval van natuurrampen kunnen worden nagegaan.

Te koop zijn ofwel afzonderlijke afbeeldingen, ofwel grote gegevensanalyses. Je kunt zelfs hele satellieten huren. De kosten voor de productie van een satelliet wil een bedrijfsspreker niet exact aangeven. Alleen dit: terwijl een klassieke satelliet honderdmiljoenen euro's kost, zijn het bij de kleine radarsatellieten tientallen miljoenen. En van bestelling tot levering gaat slechts een jaar voorbij.

Op het Finse Ministerie van Defensie is men enthousiast over het bedrijf, waarvan men zich steeds meer op de diensten steunt.