Poetin verliest controle over het narratief

Regeringen die naar oorlog gaan, doen doorgaans hun best om hun bevolking ervan te overtuigen dat de beslissing om te vechten gerechtvaardigd is en dat eventuele offers beperkt zullen blijven. In die geest heeft Russisch president Vladimir Poetin meer dan vier jaar geprobeeerd de bevolking van Moskou af te schermen van de gevolgen van zijn invasie van Oekraïne. Festivals en andere evenementen zijn grotendeels doorgegaan zoals tevoren, en de gevolgen van leveringsproblemen in de hoofdstad waren beperkt. Hoewel meer dan 1 miljoen Russische soldaten zijn gedood of gewond, heeft de regering blijkbaar voorkomen dat te veel inwoners van Moskou of Sint-Petersburg werden ingelijfd, stellig voorkerend om zijn kanonnenvlees uit verre Russische imperiaal bezittingen te halen.

Maar Poetin kan Moskovieters niet langer wijsmaken dat zijn oorlog hen niet aangaat. Eerder deze maand was de jaarlijkse parade ter nagedachtenis van de nederlaag van Duitsland in de Tweede Wereldoorlog opvallend kort en zonder het grootste deel van de gebruikelijke militaire uitrusting, omdat de Russische dictator doodsbang is voor Oekraïense droneaanvallen. Een week later lanceerde Oekraïne honderden drones en kruisraketten op de Russische hoofdstad. De actie, een gedurfde tegenaanval op een massale Russische aanval op Kiev en andere Oekraïense steden twee dagen eerder, toonde aan dat meerdere lagen luchtafweer rond Moskou volledig zijn gecompromitteerd. Het narratief dat Poetin heeft opgebouwd—over een louter 'speciale militaire operatie' die de Russische elite of middenklasse niet zou moeten bezwaren—valt nu volledig uit elkaar. Elk voorkomen dat Moskou zelf buiten de oorlog kan blijven, is verdwenen.

Bij gewapende conflicten tussen naties doen zich grote verschuivingen van momentum voor wanneer een van de partijen controle over de gebeurtenissen verliest—wanneer haar leiders zichzelf of hun publiek niet langer overtuigend kunnen vertellen dat hun kant op het punt staat te winnen. Hoewel het Tet-offensief van 1968 door Noord-Vietnam en de Vietcong militair een mislukking was, zorgden de aanvallen over de hele lengte en breedte van Zuid-Vietnam ervoor dat velen Amerikanen tot de conclusie kwamen dat de Amerikaanse inspanning om de regering in Saigon te ondersteunen gedoemd was.

Een meer relevant historisch paralleltrekking betreft Japan tijdens de Tweede Wereldoorlog. Vanaf de aanval op Pearl Harbor beschreven Japanse huishoudelijke propaganda de vroege overwinningen van het land als veel beslissender dan ze waren en verzekerde het publiek voortdurend dat het land zijn oorlog tegen de Verenigde Staten aan het winnen was. Die toon bleef aanhouden zelfs nadat de Slag in de Koraalsea in juni 1942, waarin Amerikaanse troepen Japans territoriale vooruitgang halt toeriepen en begonnen terug te drijven. In dat gevecht verloor Japan vier grote vlootdraagvliegtuigen; de VS verloren er één.

Ondanks deze grote tegenslag bleven Japanse autoriteiten de bevolking vertellen dat de oorlog uitstekend ging. Ze verspreidden schandalige leugens, stellende dat Japan twee Amerikaanse vlootdraagvliegtuigen bij de Slag in de Koraalsea had gezonken en slechts één van eigen had verloren. Militaire leiders deden alles uit de kast om de waarheid te verbergen, zelfs door gewonde zeelieden lange tijd daarna in isolatie vast te houden.

In juni 1944 werd dit bedrog echter onmogelijk om vol te houden toen de Verenigde Staten begonnen met het veroveren van de Mariana-eilanden—een campagne die, indien succesvol, het Japanse thuisland binnen bereik zou brengen van de B-29 Superfortress, destijds de nieuwste Amerikaanse bommenwerper. Japan concentreerde zijn resterende krachten op het gevecht om de eilanden vast te houden. Maar het werd verslagen in de Slag in de Filipijnse Zee—die ook bekend werd als de Marianas Turkey Shoot vanwege het eenzijdige Amerikaanse succes. In de Slag om Saipan, de Slag om Tinian en de Slag om Guam veroverde de VS controle over de strategisch cruciaal gelegen eilanden.