Paus Leo XIV verontschuldigt zich voor rol Heilige Stoel in slavernij
Paus Leo XIV heeft zich maandag voor het eerst in de pauselijke geschiedenis officieel verontschuldigd voor de rol van de Heilige Stoel zelf bij het legitimeren van slavernij. De Amerikaanse paus noemde Vaticaans beleid op dit terrein een 'wond in het christelijk geheugen'.
Eerdere pausen hebben zich verontschuldigd voor het christelijke aandeel in de trans-Atlantische slavenhandel. Maar nog nooit eerder heeft een paus openlijk erkend – laat staan zich verontschuldigd voor – de rol die vorige pausen zelf hebben gespeeld door Europese vorsten expliciete autoriteit te geven om 'ongelovigen' te onderwerpen en in slavernij te brengen.
Leo XIV, wiens familiegeschiedenis zowel vervolgde als slaveneigenaren omvat, deed de verontschuldiging in zijn eerste encycliek, 'Magnifica Humanitas' (Glorieuze Menselijkheid), die maandag (25 mei) werd vrijgegeven.
Het omvangrijke manifest gaat over het beschermen van de menselijkheid in een tijdperk van toenemende afhankelijkheid van kunstmatige intelligentie. Paus Leo haalde de trans-Atlantische slavenhandel aan in relatie tot wat hij de nieuwe vormen van slavernij en colonialisme noemde die de digitale revolutie aanwakkert, zoals de ongereguleerde arbeid die nodig is om zeldzame mineralen voor AI-chips te winnen.
Op die manier reageerde paus Leo op decennialang opgeroepen verzoeken van Afro-Amerikaanse katholieken, activisten en wetenschappers aan de Heilige Stoel om boete te doen voor haar eigen rol in de koloniale mensenhandel.
"Het is onmogelijk om geen diepe droefheid te voelen wanneer je het enorme lijden en de vernedering beschouwt die zovelen hebben ondergaan, in scherp contrast met hun onmetelijke waardigheid als personen oneindig bemind door de Heer," schreef paus Leo. "Hiervoor vraag ik namens de Kerk oprecht om vergeving."
Het Vaticaan heeft volgehouden dat het altijd de waardigheid van alle mensen als Gods kinderen heeft gehandhaafd. Maar een reeks pauselijke richtlijnen uit de 15e eeuw autoriseerde Portugese vorsten om Afrika en Amerika te veroveren en niet-christenen in slavernij te brengen.
In 1452 bijvoorbeeld gaf paus Nicolaas V de pauselijke bul Dum Diversas uit, die de Portugese koning en zijn opvolgers het recht gaf om "binnen te vallen, te veroveren, te bevechten en te onderwerpen" en alle eigendommen – inclusief land – van "Saracenen, heidenen en andere ongelovigen, en vijanden van de naam van Christus" overal in te nemen.
De bul gaf de Portugezen ook toestemming om "hun personen in eeuwige slavernij tot zich te brengen." Die bul en nog een uitgegeven drie jaar later, Romanus Pontifex, vormden de basis van de Doctrine of Discovery – de theorie die de koloniale inneming van land in Afrika en Amerika legitimeerde.
De toestemmingen van paus Nicolaas V aan de Portugezen werden door paus Callixtus III in 1456, paus Sixtus IV in 1481 en paus Leo X in 1514 bevestigd of vernieuwd, aldus reverent Christopher J. Kellerman, jezuïetenpriester en auteur van 'All Oppression Shall Cease: A History of Slavery, Abolitionism, and the Catholic Church.' Spaanse koningen ontvingen dezelfde rechten voor Amerika.
In 2023 verworpen het Vaticaan de Doctrine of Discovery formeel, maar het heeft nooit formeel de bulla's zelf afgeschaft, ingetrokken of verworpen. Het Vaticaan stelt dat een latere bul, Sublimis Deus uit 1537, opnieuw bevestigde dat inheemse volkeren niet van hun vrijheid of eigendomsrecht mochten worden beroofd.
