Kimberlé Crenshaw: ‘Uiterst rechts misbruikt onze ideeën’

Jurist en auteur Kimberlé Crenshaw (67) – bekend van de theorie over 'intersectionaliteit' – vestigt hoop op een nieuwe generatie 'tegensprekers' nu de regering-Trump de democratie in haar thuisland afbreekt. Dit weekend was ze in Amsterdam om te spreken over haar boek Backtalker: An American Memoir. 'Anti-woke is een manier om fascistische ideeën te normaliseren.'

Verzet vormt de rode draad in het leven van Kimberlé Crenshaw (67), Amerikaans schrijver, jurist en voorvechter van burgerrechten. In haar nieuwe boek Backtalker: An American Memoir beschrijft ze hoe ze altijd al een backtalker was, iemand die tegenspraak geeft. Ze sprak zich uit tegen de regels van haar ouders en het gepest van haar broer; tegen de rassensegregatie waarin ze opgroeide en het seksisme dat ras overstijgt; tegen gewelddadige partners en racistische decanen.

Dat ze juist nu haar biografie uitbrengt, terwijl de Trump-regering op ongekend tempo de Amerikaanse democratie afbreekt, is geen toeval. "Ik wil een nieuwe generatie van tegensprekers creëren. Ik denk dat iedereen het instinct heeft om autoriteit te bevragen en uit te dagen; dat moeten we vasthouden. Het grootste wapen van autoritaire leiders is berusting. Ze willen dat we ons hoofd buigen en wachten tot de storm voorbij is. Maar deze storm gaat niet zomaar voorbij; daar moeten wij zelf voor zorgen."

Kimberlé Williams Crenshaw (1959) is een baanbrekende jurist en auteur op het gebied van burgerrechten, feminisme, Critical Race Theory en intersectionaliteit. Ze bekleedt posities als hoogleraar rechten aan Columbia Law School en UCLA School of Law. Ook is ze medeoprichter en uitvoerend directeur van het African American Policy Forum (AAPF). Daarmee startte ze onder meer de #SayHerName-beweging, een campagne om zwarte vrouwen een plek te geven in het Amerikaanse debat over politiegeweld.

Ze staat bekend om haar werk rondom intersectionaliteit: het juridische begrip dat doelt op de manier waarop verschillende vormen van discriminatie elkaar doorkruisen en dezelfde persoon treffen. Zo worden zwarte vrouwen getroffen door zowel seksisme als racisme. Ook is ze een van de grondleggers van Critical Race Theory, een wetenschappelijke benadering van racisme die onderzoekt hoe systemen en ogenschijnlijk 'kleurenblinde' regels bijdragen aan raciale ongelijkheid.

Crenshaw schreef eerder vier boeken over Critical Race Theory, racisme en intersectionaliteit. Dit jaar kwam haar autobiografie Backtalker: An American Memoir uit.

Tijdens haar bezoek aan The Black Archives in Amsterdam, waar ze haar nieuwe boek met een volle zaal van bijna alleen maar vrouwen bespreekt, legt Crenshaw het nog maar eens uit: intersectionaliteit was voor haar nooit iets vreemds of baanbrekends. Het was een juridische term voor iets wat zwarte vrouwen zoals zij allang wisten: dat sommige mensen worden getroffen door meer dan één vorm van discriminatie tegelijkertijd, en dat bestaande anti-discriminatiewetgeving daar niet op is toegerust.

Het voorbeeld dat ze nog altijd aanhaalt is dat van een zaak die zwarte vrouwen in de jaren 70 aanspanden tegen General Motors. Op papier deed het bedrijf niet aan rassen- of genderdiscriminatie, want het had zowel zwarte als vrouwelijke werknemers. Probleem was: zwarte medewerkers werden alleen voor fysiek werk aangenomen, en voor kantoorbanen alleen vrouwen. Zwarte vrouwen werden zo buitengesloten. "De rechters snapten dat gewoon niet. Intersectionaliteit was een metafoor, een manier om te laten zien hoe verschillende vormen van discriminatie elkaar doorkruisen."