IJslands buitenlandse minister vreest 'Brexit-moment' in EU-referendumstrijd

Met nog ruim drie maanden tot aan de stemming over het verderzetten van toetredingsgesprekken met de EU volgen Washington, Moskou en Brussel de ontwikkelingen nauwlettend.

Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir beschuldigde personen en groepen van binnenlands en buitenlands terrein van "angstmakkerij", stellende dat IJsland te kampen had met desinformatie en retoriek uit "het handboek van Nigel Farage en Reform".

Zij zei dat het referendum risico liep doelwit te worden van Rusland en "actoren die onze publieke debat op een negatieve manier willen beïnvloeden". Buitenlandse inmenging en verspreiding van desinformatie konden het resultaat beïnvloeden, waarschuwde de minister.

"Ik vrees dat wij een Brexit-moment zullen meemaken," zei zij tegen The Guardian. "Dat zou naar mijn mening een tamelijk gevaarlijk pad zijn omdat... er allerlei leugens werden geuit door de Brexiteers." Zij verwees naar betwiste getallen die de uittredings-campagne over het bedrag dat het VK naar de EU stuurde had gebruikt.

Þorgerður zei dat Brexit "een voorbeeld zou moeten zijn van hoe je een campagne niet voert" in plaats van iets dat nagevolgd zou moeten worden. "Niets van wat zij hebben beloofd is daadwerkelijk van kracht geworden of gerealiseerd," zei zij.

De IJslandse coalitieregering – bestaande uit de linkse Sociaal-Democratische Alliantie en de Volksppartij, en Þorgerðurs centrum-rechtse pro-Europese Liberale Hervormingspartij – verraste velen toen zij in maart aankondigde dat zij het EU-referendum op 29 augustus zou houden, nadat zij eerder had gezegd dit uiterlijk in 2027 te doen.

De stap was mede gemotiveerd door dreigingen van de Verenigde Staten, een langdurige nauwe bondgenoot van IJsland, om Groenland met geweld in bezit te nemen.

Þorgerður zei: "Voor ons, naar mijn mening, staat de internationale orde die onze veiligheid en welvaart tientallen jaren ondersteunde, onder ernstige druk. De wereld is zo drastisch veranderd, zou ik zeggen, dus Groenland heeft uiteraard van invloed gehad op ons besluit."

Oude bondgenootschappen werden getest, zei zij, en handel werd gebruikt als "politiek wapen". "Je behandelt een vriend en bondgenoot als Groenland en Denemarken niet zoals de VS in het begin van dit jaar deed."

Zij betoogde echter dat IJslands betrekkingen met de Verenigde Staten sterk bleven en dat het zijn bondgenootschappen aan het uitbreiden was. "IJsland als EU-lid tegenstrijdig is aan alles positiefs in de relatie met de VS. Het ene sluit het andere niet uit."

Wanneer IJslanders in het augustusreferendum stemmen, zullen zij niet worden gevraagd of zij de EU willen toetreden, maar of zij willen dat hun regering toetredingsgesprekken met de organisatie hervatten.

Het land diende in 2009 voor het eerst een verzoek in voor EU-lidmaatschap en het volgende jaar stemde de raad ermee in toetredingsgesprekken te openen, maar in 2013 trok de IJslandse regering zich terug.

Als IJslanders ja stemmen, zullen gesprekken hervatten, en als een akkoord wordt bereikt, zal de regering een tweede referendum houden over de vraag of het moet worden aanvaard.

Opiniepeilingen tonen een strak gesloten strijd. Volgens een recente enquête uitgevoerd ten behoeve van het buitenlandse ministerie steunden 42 procent van de IJslanders het hervatten van toetredingsgesprekken en verzetten 39 procent zich ertegen.

Voorstanders van EU-lidmaatschap zien dit als belangrijk voor internationale veiligheid en een kans voor betere integratie in Europa, terwijl tegenstanders waarschuwen voor mogelijke gevolgen voor visserij, landbouw en IJslands soevereiniteit.

Visserij, die niet alleen een van 's lands grootste exportproducten is maar ook diep in de IJslandse cultuur en identiteit verankerd, is een bijzonder emotioneel debatonderwerp.

Þorgerður riep IJslandse kiezers op "hun eigen mening te vormen" en voorzichtig te zijn voor hun mening.