Humanitaire catastrofe: waarom stopt niemand het sterven in Sudan?

Catastrofemeldingen over Sudan volgen elkaar in snelheid op. Daar heerst de "grootste vluchtelingencrisis wereldwijd", waarschuwde een hulporganisatie enkele dagen geleden met het oog op ongeveer twaalf miljoen vluchtelingen binnen en buiten het land. Het Wereldvoedselprogramma spreekt van de "grootste hongersnood wereldwijd". Bijna twintig miljoen mensen in Sudan lijden aan "acute voedselinzekerheid". Dat is bijna 40 procent van de bevolking. Voor sommige gebieden is hongersnood uitgeroepen.

De waarschuwingen veranderen niets aan de situatie. Sinds drie jaren woedt een medogenloos uitgevochten conflict in de oost-Afrikaanse staat, en een einde is niet in zicht. Medio april, toen de oorlogsuitbarsting zich herhaalde, stond Sudan enkele dagen weer in het middelpunt van wereldwijde aandacht. In Berlijn vond een conferentie plaats. Die eindigde met toezeggingen van anderhalve miljard euro hulp. Maar een weg uit het conflict kon het overleg niet aanwijzen. Zeker niet omdat geen van beide krijgspartijen werd uitgenodigd, noch het Sudanese leger (SAF), noch de "Snelle Ondersteuningskrachten" (RSF).

In de Gazaoorlog, waar eveneens hongersnood-meldingen en volksmoodbeschuldigingen waren, werd door sterke internationale druk na twee jaar een wapenstilstand bereikt. Hoewel die steeds opnieuw wordt geschonden, is het massamoorden althans voorlopig beëindigd. Meer dan 72.000 Palestijnen zouden tijdens de oorlog zijn gedood. Voor Sudan bestaat geen betrouwbaar getal, maar schattingen gaan uit van aanzienlijk meer dan 150.000 doden. Er zijn berichten over massamoorden en het systematische gebruik van marteling en seksueel geweld.

Sudan ligt echter, anders dan het Midden-Oosten, niet in het brandpunt van wereldwijde aandacht. Veel locaties van die oorlog zijn bovendien zo afgelegen en afgesloten dat je soms pas dagen of weken later van gruweldaden hoort – als je ze al hoort. Daarbij komt dat het conflict in Sudan de mensen in het Westen minder direct raakt. De enorme vluchtelingenstromen bereiken – en overweldigen – voorlopig vooral de buurlanden.

De belangrijkste reden waarom de oorlog niet eindigt, is echter niet gebrek aan empathie of afwezend eigenbelang van het Westen. Dat berust op twee andere, met elkaar verbonden factoren.

Ten eerste beschikken traditionele leidende naties zoals de Verenigde Staten kennelijk niet meer over voldoende doorzettingskracht. De regering van de Amerikaanse president Donald Trump probeert weliswaar tot ontspanning te komen. Maar zijn adviseur Massad Boulos loopt herhaaldelijk tegen muren aan. Ten tweede is de oorlog van een machtsstrijd tussen twee fracties van het leger uitgegroeid tot een regionaal conflict. Talrijke landen in Noordoost-Afrika en het Midden- en Nabije Oosten zijn ondertussen erin verwikkeld – en houden hem in leven.

"De oorlog in Sudan is een voorbeeld van hoe autoritaire middelgrote mogendheden opereren wanneer ze menen zich niet meer aan internationale regels te hoeven houden", zegt Theodore Murphy, een Amerikaanse-Canadese Sudan-deskundige. Deze middelgrote mogendheden probeerden in een tijd van wereldwijde omwenteling hun eigen invloedsmogelijkheden en invloedssféren uit te breiden. "Er is geen wereldpolitieagent die hen daarvoor ter verantwoording zou roepen."

Met name één land wordt steeds weer genoemd wanneer het gaat om inmenging van buitenlandse mogendheden in de Sudanese oorlog: de Verenigde Arabische Emiraten. De Golfstaat geldt als de belangrijkste steunpilaar van de RSF-militie, ook al bestrijdt hij dat zelf. Volgens schattingen van deskundigen ondersteunt de regering in Abu Dhabi de parlementaire troepen militair en logistiek, hoewel soms ook indirect.

De Emiraten zijn echter slechts de meest prominente van een reeks actoren die de oorlog aanwakkeren. Zij verdelen zich in twee blokken.