‘Handige Hans’ van de FNV en werkgeversbaas Van Oostrom zetten het kabinet klem. Maar polderdeals zijn funest voor economische dynamiek
FNV-voorzitter Hans Spekman heeft het kabinet-Jetten in korte tijd onder druk gezet door zijn bond rond te trekken tegen de geplande AOW-leeftijdsverhoging, terwijl werkgeversbaas Coen van Oostrom laveren tussen beide kampen.
Dat heeft de kersverse voorzitter van de FNV handig gedaan. Vijf maanden geleden was zijn bond nog een verdeeld huis, bestuurd door buitenstaanders die benoemd waren door de rechter, met een morrend intern parlement en een gestage terugloop van leden.
En kijk nu eens. Handige Hans Spekman, oud-PvdA-voorzitter, nu FNV-leider, en zijn vakbondscollega's voelen als winnaars. Het plan van het kabinet om een verhoging van de AOW-leeftijd voor te bereiden is zonder slag of stoot van tafel. Maar de bonden willen méér.
Over drie weken gaan ze de straat op, of eigenlijk: het spoor. Werknemers bij de NS staken op 24 juni om de verdaagde besparingen op de sociale zekerheid definitief de kop om te draaien. Gezien de machteloze verdediging van het kabinet-Jetten van zijn eigen plannen tot nu toe, is één staking mogelijk voldoende.
Draaiboeken
Maar de draaiboeken liggen natuurlijk klaar. Voor de herfst. Want weinig dingen zijn in vakbondsland zo goed voor eigenwaarde en zelfvertrouwen als geslaagde stakingen plus een stevige demonstratie. Omdat de leden vooral te vinden zijn in de (geprivatiseerde) publieke dienstverlening kun je rekenen op (stiptheids)acties in het openbaar vervoer, bij de vuilnisophaaldiensten, bij de politie en wellicht ook in het onderwijs en bij gemeenten. Maar denk ook aan Schiphol (druk vanwege vakanties) en de havens (sterke vakbondsorganisatie).
Achter de vlaggen, de fluitjes en de spandoeken ontvouwt zich een machtsstrijd: wie is de sterkste aan de sociaaleconomische onderhandelingstafel, de zogeheten 'polder'. Wint de staat (het kabinet-Jetten) of de straat (verzamelde vakbonden)? En welke kant kiest werkgeversorganisatie VNO-NCW?
De strijd om de macht is een strijd tussen nieuwkomers. Vrijwel iedereen aan de onderhandelingstafel moet wennen. Dat geldt voor Spekman, maar ook voor Coen van Oostrom, de voorzitter van VNO-NCW. Diens achtergrond als ondernemer is vastgoed en projectontwikkeling. Geen habitat met druk sociaal overleg.
CNV-voorzitter Hans van den Heuvel komt van boeren- en tuindersorganisatie LTO. Wel een polderaar, maar niet aan werknemerskant. Marijke Vuik leidt sinds twee maanden MKB-Nederland. Haar achtergrond is horeca.
In het kabinet zitten ervaren politici, maar niet in het sociaal overleg. Wie heeft dat wel? Voorzitter Kim Putters van hét polderoverleg bij uitstek, de Sociaal-Economische Raad (SER). Hij zit niet aan tafel, maar kan zomaar aanschuiven als er moet worden bemiddeld.
In het krijt
De meest opvallende rol tot nu toe speelt Van Oostrom. Hij koos in een interview met De Telegraaf de kant van de bonden tegen de AOW-leeftijdsverhoging en de besparingen in de sociale zekerheid. Begrijpelijk. De vakbonden én de werkgevers zien de werknemersverzekeringen als hún domein. Bovendien hebben ze de meeste macht ten opzichte van het kabinet als zij op dat punt samenwerken.
Van Oosteroms keus bezegelde het lot van de kabinetsplannen. Spekman staat nu in het krijt bij de werkgevers. Vervolgens koos de werkgeversvoorzitter de kant van het kabinet door tegen de bonden te zeggen: Jetten stelt zich constructief op, dus breek het overleg niet af. Ook dat is begrijpelijk. De werkgevers houden niet van arbeidsonrust. Zeker nu niet. De arbeidsmarkt is nog steeds krap, energie is schrikbarend duurder geworden, inflatie stijgt, consumenten wachten af.
